بررسی دیدگاه استاد مطهری تغییر در دین یا معرفت دینی (تطبیق با نواندیشان مسلمان، سروش، ابوزید و آرکون)

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه و پژوهشگر فلسفه در دانشگاه فردوسی مشهد و استاد فلسفه در دانشگاه مطهری شعبه مشهد

2 استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

3 استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

10.22034/ntt.2025.841

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های مرتضی مطهری درباره‌ی تغییر در معرفت دینی و پویایی دین می‌پردازد. مطهری با تکیه بر فلسفه‌ی اصالت وجود و حرکت جوهری صدرایی، معتقد است که دین به‌عنوان یک حقیقت الهی، ثابت است اما معرفت دینی انسان‌ها تحت تأثیر اقتضائات زمان و مکان دچار تحول می‌شود. برخلاف برخی نواندیشان مسلمان مانند سروش، ابوزید و آرکون، این تغییر را صرفاً محصول شرایط اجتماعی نمی‌داند، بلکه آن را ناشی از پویایی و ظرفیت‌های درونی دین می‌شمارد. در این پژوهش، ابتدا تعاریف دین و معرفت دینی بررسی شده و سپس دیدگاه‌های مطهری در پرتو فلسفه‌ی اسلامی تحلیل می‌شود. مطهری برای دین بخشی ثابت و بخشی متغیر قائل است. به عبارتی، ویبا پذیرش تغییر در معرفت دینی، قائل به نوعی پویایی در خود دین نیز هست، مشروط بر اینکه این پویایی از درون و براساس ساختارهای دین، و نه تحمیل از بیرون، صورت گیرد. وی با تبیین قاعده تزاحم، عناوین ثانویه و اختیارات حاکم، نشان می‌دهد که دین در عین حفظ اصول بنیادین، ظرفیت انطباق با شرایط متغیر را دارد. این پژوهش به اختصار نقاط اشتراک و افتراق میان دیدگاه مطهری و نواندیشان مذکور را بررسی و نشان خواهد داد که رویکرد مطهری به تغییر، در عین پویایی، چارچوب‌های مشخصی را رعایت می‌کند که مانع از دگرگونی در اصل دین می‌شود..

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Analysis of Master Muṭahharī’s Perspective: Change in Religion or Religious Knowledge (A Comparative Study with Muslim Modernist Thinkers: Soroush, Abu Zayd, and Arkoun)

نویسندگان [English]

  • zahra HajiNia 1
  • Jahangir Masoudi 2
  • Jafar morvarid 3
1 PhD student in Transcendental Wisdom and philosophy researcher at Ferdowsi University of Mashhad and professor of philosophy at Motahari University, Mashhad branch.
2 Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad
3 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 20 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری: 02 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش: 18 دی 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار