بررسی ادله روایی دیدگاه عبدالکریم سروش در انتساب اقتدارگرایی به اسلام

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه سطح چهار تخصصی رشته کلام جدید مدرسه علمیه عالی نواب

2 استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

نسبت دین و قدرت از جمله موضوعاتی است که از دیرباز مورد سوالات بسیاری از اندیشمندان حوزه فلسفه دین قرارگرفته است؛ در میان نواندیشان معاصر عبدالکریم سروش در سلسله جلساتی به بیان رابطه دین و قدرت پرداخته است. وی زبان اسلام را زبان قدرت و خشونت معرفی می کند و از پیامبر اسلام به عنوان یک شخصیت قدرت طلب و اقتدارگرا نام می برد و قرآن را به منزله بیانات و سخنان رسول، آکنده از شواهد اقتدارگرایی می داند.سروش در تبیین مدعی خود، به دسته ای از روایات تاریخی از سیره نبوی اشاره می کند که به عقیده وی بر نسبت اقتدارگرایی به پیامبر اسلام دلالت دارد. این جستار با رویکرد تحلیلی- انتقادی ضمن بررسی ادله روایی دیدگاه سروش، به نقد آن پرداخته و پس از برشمردن ملاکات صحت گزاره های تاریخی، بر این عقیده است که ادله روایی سروش، با این ملاکات همخوانی نداشته بلکه نقش جریانات سیاسی دستگاه خلافت در خوانش اقتدارگونه از سیره نبوی قابل کتمان نیست؛ مضاف بر آن که دیدگاه سروش با آیات قرآن و سیره نبوی تعارض داشته و دیدگاه وی در این زمینه از جامعیت لازم برخوردار نیست.

کلیدواژه‌ها


  1. فهرست منابع

    1. ابن‌بابویه، محمدبن علی، (1376)، الأمالی، تهران: کتابچی.
    2. ابن‌سعد، محمدبن سعد، (1410ق)، الطبقات الکبری، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    3. ابن‌هشام، عبدالملک‌بن هشام، (1998م)، السیرة النبویه، بیروت: دار المعرفه.
    4. ابن‌قیم جوزیه، محمدبن ابی‌بکر، (۱۴۱۵ق)، هدایة الحیاری فی الرد علی الیهود والنصاری، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    5. بغدادی، مفید، محمدبن محمد، (1413ق)، المقنعه، قم: دارالمفید.
    6. بلاذری، حمیدالله، (1397ق)، أنساب الأشراف، مصر: دارالمعارف.
    7. جصاص، احمدبن علی، (1405ق)، احکام القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    8. ابوداود، سلیمان بن اشعث، (۱۴۲۰ق)، سنن أبی داود، بیروت: دار الفکر.
    9. معلمی، حسن، (1394)، مبانی اخلاق در فلسفه غرب و در فلسفه اسلامی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    10. حلّی، حسن بن یوسف، (1414ق)، تذکرة الفقهاء، قم: مؤسسه آل‌البیت:.
    11. حلّی، نجم‌الدین، (1408ق)، شرائع الإسلام فی مسایل الحلال والحرام، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
    12. ـــــــــــــــــــ، (1413ق)، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال والحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    13. خامنه‌ای، سیدعلی، (1399)، تفسیر سوره برائت، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
    14. ذهبی، محمدبن احمد، (۱۴۲۸ق)، تذکرة الحفاظ، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    15. راغب‌اصفهانی، حسین‌بن محمد،(1420ق)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار الشامیه.
    16. زمخشری، محمودبن عمر، (1407ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، بیروت: دار الکتاب العربی.
    17. حرّعاملی، محمدبن حسن، (1409ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسایل الشریعه، قم: آل‌البیت:.
    18. طباطبایی، محمدحسین، (1390ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    19. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1360ق)، رسالة الولایه، قم: موسسه اهل‌البیت:.
    20. طبرسی، فضل‌بن حسن، (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصرخسرو.
    21. طبری، محمدبن جریر، (1394)، تاریخ الأمم والملوک، تهران: نشر اساطیر.
    22. عاملی، محمدبن مکی، (بی‌تا)، القواعد والفوائد، قم: کتابفروشی مفید.
    23. عاملی، زین‌الدین‌بن علی (شهیدثانی)، (1413ق)، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه.
    24. عاملی، علی‌بن حسین، (1414ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسه آل‌البیت:.
    25. حلی، حسن‌بن یوسف، (۱۳۸۷)، إیضاح الفوائد فی شرح إشکالات القواعد، قم: اسماعیلیان.
    26. قطب، سید، (۱۹۷۹م)، معالم فی الطریق، بیروت: دار الشروق.
    27. کلینی، محمدبن یعقوب، (1407ق)، الکافی، تهران: الإسلامیه.
    28. مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحارُالاَنوار الجامِعَةُ لدُرَرِ أخبارِ الأئمةِ الأطهار، بیروت: دارالکتب الاسلامیة.
    29. مطهری، مرتضی، (1376)، عدل الهی، تهران: صدرا.
    30. ــــــــــــــــــــ، (1396)، جهاد، تهران: صدرا.
    31. مطهری، مرتضی و طباطبایی، سید محمدحسین، (۱۳۶۸)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران: صدرا.
    32. مفتح، محمدهادی، جهاد ابتدایی در قرآن و سیره پیامبر، نشریه علوم قرآن و حدیث، ش56، تابستان 1389.
    33. مکارم‌شیرازی، ناصر، (1370)، تفسیرنمونه، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
    34. منتظری، حسینعلی، (1409ق)، کتاب الزکاة، قم: مرکز جهانی مطالعات اسلامی.
    35. نجفی، محمدحسن، (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.