کاربرد آموزه های فلسفه صدرایی در حل بحران معنا

رضایی آدریانی, نرجس; جلالیان, مهدیه; سعیدی نجات, فاطمه

کاربرد آموزه های فلسفه صدرایی در حل بحران معنا

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان

¹ دانش آموخته دکتری فلسفه تطبیقی دانشگاه شهید مطهری، مدرس ومدیر گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شهید مطهری مشهد.

² دانشجوی کارشناسی ارشد رشته فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شهید مطهری مشهد.

³ دانشجوی کارشناسی ارشد رشته فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شهید مطهری مشهد

چکیده

پیشرفت تکنولوژی، وسعت و سرعت تغییرات و در نتیجه ابهام و تضاد اطلاعات در جهان امروز، بحران‌هایی را فراروی بشر قرار داده است که زندگی افراد را روزبه‌روز بی‌معنا‌تر کرده و در خلائی پایان‌ناپذیر رها می‌کند. لزوم یافتن معنایی عمیق برای زندگی به جهت حل و درمان این بحران ها موجب گردیده، مکاتب مختلف فکری اقدام به تجویزهایی بنا به مبانی و اندیشه های خود نمایند. فلسفه اسلامی بخصوص مکتب حکمت متعالیه به عنوان یک مکتب فکری با مبانی عمیق نیز دارای آموزه های کارآمدی است که به نظر می‌رسد در تولید معنای اثر بخش در زندگی تاثیر بسزایی داشته باشد. مبانی همچون اصالت وجود، تشکیک وجود، حرکت جوهری، امکان فقری و برخی قواعد فلسفی مرتبط با اصل علیت، قوای نفس، از آموزه هایی است که به شکل گیری معنا کمک می‌کند.

در درمان مبتنی بر آموزه های فلسفه اسلامی روش پیشنهادی یک سیر صعودی از رفتارهای بحرانی به جهان بینی فرد و سپس سیر نزولی از جهان بینی تصحیح شده به درمان رفتارهای ناکارآمد و بحرانی است. در حقیقت از آنجا که رفتارهای ما برخاسته از نگرش های ما هستند تغییر نگرش نسبت به هستی و ماهیت فرد موجب اصلاح رفتار و رفع نشانه های بحران خواهد بود. شناخت آموزه های اثر گذار در ساخت معنا وکیفیت اثر گذاری آنها، کاری است که با روش توصیفی- تحلیلی در این پژوهش صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Application of Ṣadrāean Philosophy’s Doctrines in Resolving the Crisis of Meaning

نویسندگان [English]

Narjes Rezaei Adriani ¹
Mahdiyeh Jalalyan ²
Fatemeh Saidi-Nejat ³

¹ Head of the Department of Philosophy and Wisdom, Shahid Motahari University of Mashhad; PhD Graduate in Comparative Philosophy, Shahid Motahari University of Mashhad.

² Master's Student in Philosophy and Islamic Wisdom, Shahid Motahari University of Mashhad.

³ Master's Student in Philosophy and Islamic Wisdom, Shahid Motahari University of Mashhad.

چکیده [English]

Technological progress, the scale and velocity of change, and the resultant ambiguity and contradiction of information in the modern world have precipitated crises that increasingly render human life meaningless, casting individuals into an unending void. The urgent need to discover profound meaning in life to resolve these crises has prompted diverse intellectual schools to prescribe solutions rooted in their respective foundations and ideologies. Islamic philosophy—particularly the school of Ḥikmat al-Mutaʿāliyah (Transcendent Theosophy)—as a profound intellectual tradition with deep metaphysical foundations, offers efficacious doctrines that appear to significantly contribute to generating effective meaning in life. Key principles such as the primacy of existence (aṣālat al-wujūd), the gradation of existence (tashkīk al-wujūd), substantial motion (ḥarakat al-jawhariyyah), essential dependence (imkān-e faqrī), and philosophical rules related to causality (ʿilliyyah), the faculties of the soul (quwā al-nafs), and others serve as foundational teachings that aid in constructing meaning. In therapeutic frameworks grounded in Ṣadrāean philosophy, the proposed method involves an ascending trajectory from crisis behaviors to the individual’s worldview, followed by a descending trajectory from the rectified worldview to the treatment of dysfunctional and crisis behaviors. Since human actions arise from underlying perceptions, altering one’s perception of existence (wujūd) and the nature of the self (dhāt) leads to the rectification of behavior and the resolution of crisis symptoms. This study employs a descriptive-analytical method to identify the impactful doctrines of Ṣadrāean philosophy in meaning-making and to elucidate their mechanisms of influence

کلیدواژه‌ها [English]

Crisis of Meaning (Buhran-e Maʿnā)
Doctrines of Islamic Philosophy (Taʿālim-e Falsafeh-ye Eslāmī)
Meaning of Life (Maʿnā-ye Zendegī)
Existential Crisis (Buhran-e Wujūdī)

مراجع

فهرست منابع
1. ابن‌سینا، (بی‌تا)، رساله فی النفس و بقائها و معادها، قم: دار بیبلیون.
2. ابراهیمی‌دینانی، غلامحسین، (1370)، قواعد کلی فلسفی در فلسفۀ اسلامی، چاپ دوم، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
3. اس. بک، جودیت، (1402)، درمان‌شناختی رفتاری، ترجمه شیوا جمشیدی، چاپ دوم، تهران: کتاب ارجمند.
4. باتیانی، الکساندر، روسونتزر، پنینیت، (1400)، معنا از دیدگاه روان‌شناسی مثبت‌نگر و روان‌شناسی اگزیستانسیال، سید پیمان رحیمی‌نژاد، فائزه پرداختی، تهران: انتشارات روان‌شناسی و هنر.
5. باغی‌نصرآبادی، علی، (1383) غرب‌شناسی، تهران: انتشارات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
6. بهروزلک، غلامرضا، (1384)، «جهانی‌شدن، بحران معنا و منجی‌گرایی»، پگاه حوزه، مهر، 169.
7. جان‌بزرگی، مسعود، نوری، ناهید، (1400)، نظریه‌های بنیادین روان درمانگری و مشاوره (اصول، فنون و مطابقت های فرهنگی)، چاپ دوم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
8. جان بزرگی، مسعود، (1398)، درمان چندبعدی معنوی (یک رویکرد خداسو برای مشاوره و درمانگری)، چاپ سوم، قم: پژوهشگاه قرآن و حدیث.
9. خلیلی، مصطفی، (1390)، «معنای زندگی از نگاه علامه طباطبایی»، حکمت اسراء، شماره 10.
10. رضازاده، حسن، رحمانی، اصل، (1392)، «مقایسه معنای زندگی از دیدگاه محمدتقی جعفری و فردریش نیچه»، انسان‌پژوهی دینی، ص115-134، شماره 30.
11. سوفرن، پیرابر، (1376)، زرتشت نیچه (شرحی بر گفتار چنین گفت زرتشت نیچه) ترجمه بهروز صفدری، تهران: فکر روز.
12. شاکرنژاد، احمد، (1402)، «چیستی معنویت در جنبش عصر جدید»، فصلنامه ره‌توشه، اسفند 4، 13.
13. شیرازی، صدرالدین محمد، (صدرالمتألهین) 1360))، الشواهد الربوبیه، چاپ دوم، مشهد: مرکز الجامع للنشر.
14. ــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ (1981)، الحکمۀ المتعالیۀ فی الاسفار الاربعۀ العقلیه، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء تراث.
15. ــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ (1363) المشاعر، چاپ دوم، تهران: نشر طهوری.
16. ــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ (1391)، شرح اصول کافی، تهران: مکتبه المحمودی.
17. طباطبایی، سید محمدحسین، (1370)، ترجمه و شرح نهایۀ الحکمه، علی شیروانی، تهران: انتشارات الزهراء.
18. ــــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ (بی‌تا)، نهایۀ الحکمه، قم: موسسه النشر الاسلامی.
19. ــــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ (1386)، تفسیر المیزان، قم: انتشارات اسماعیلیان.
20. عبودیت، عبد الرسول، (1390)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، تهران: انتشارات سمت.
21. علیزمانی، امیرعباس، (1386)، «معنای معنای زندگی»، پژوهشنامه فلسفه دین، دوره 5، شماره 1.
22. قیصری، داوود، (1375)، شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
23. کردی‌اردکانی، احسان، شه‌گلی، احمد، (1392)، «بحران پوچ‌گرایی انسان معاصر و معنای زندگی از دیدگاه قرآن با تاکید بر دیدگاه آیت‌الله جوادی‌آملی»، زن روز، مطالعات معنوی، زمستان، شماره 10.
24. مصباح‌یزدی، محمدتقی، (1364)، آموزش فلسفه، تهران: موسسه آموزش پژوهشی امام خمینی‌ره.
25. مطهری، مرتضی، (1373)، مقالات فلسفی، تهران: صدرا.
26. ــــــــــــــــــــ،(1382)، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، تهران: صدرا.
27. نصری، عبدالله، (1383)، خدا و انسان در فلسفه یاسپرس، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- Frankl, V. E. (1985). Man's Search for Meaning.America. Beacon Press.
- Steger, M. F., & Kashdan, T. B. (2013). The unbearable lightness of meaning: Well-being and unstable meaning in life . Journal of Positive Psychology, 8(2).
- Yalom, I. D. (1980). Existential Psychotherapy. New York. Basic Books.