بازخوانی تحلیلی اثبات ذات و صفات ذاتی خدا با تکیه بر روش منطقی انتقال از ملزوم به لوازم بیّن

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

در جستار حاضر، نگارنده کوشیده است براهین فلسفی اثبات وجود خدا و صفات ذاتی او را به شیوه‌ای نوین بازنویسی نماید. در این مقاله، در گام نخست، مقدماتی درباره چرایی بحث از خدا و روش‌های اثبات خدا، آورده می‌شود و در گام دوم، وجود خدا از راه برهان عقلی و با بهره‌گیری از اصل علیّت، اثبات می‌گردد و در گام سوم با مبنا قرار دادن مفاهیم اثبات شده، مفاهیم دیگری که به صفات کمالی خدا اشاره دارد، از مقدمات پیشین نتیجه گرفته می‌شود. بدین صورت که نخست، صفت «بی‌نیاز» و سپس از راه تحلیل مفهوم «بی‌نیاز»، صفت «نامحدود» برای خدا اثبات می‌گردد و در ادامه نیز با همین شیوه صفاتی مانند «یگانه، بسیط، کامل مطلق، علم، اراده ذاتی، قدرت و حیات» ثابت می‌شود. این شیوه را می‌توان «انتقال از ملزوم به لوازم بیّن» نام نهاد؛ زیرا در این روش، اگر صفت پیشین اثبات شود، تنها با تحلیل و ارائه تصور درست از آن، می‌توان صفت پسین را به دست آورد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analytical re-reading of the proof of God's essence and essential attributes, relying on the logical method of moving from necessary to evidential requirements.

نویسنده [English]

  • Mohammad Ali Vatandoost
Assistant Professor of Philosophy, Ferdowsi University of Mashhad
  1. جوادى آملى، عبداللَّه، (بی‌تا) شرح حکمت متعالیه (اسفار اربعه)، انتشارات الزهراء، تهران.
  2. --------، (1390) تبیین براهین اثبات خدا، اسراء، چاپ ششم، قم.
  3. حلی، حسن بن یوسف، (1371) الجوهر النضید، ‏ انتشارات بیدار، چاپ پنجم، قم.
  4. خرازی، سیدمحسن، (1417) بدایة المعارف الإلهیة فی شرح عقائد الإمامیة، قم، مؤسسة النشر الإسلامی‏، چاپ چهارم، قم.
  5. سبحانى‏،‌ جعفر، (1412) الإلهیات على هدى الکتاب و السنة و العقل‏، چاپ سوم، المرکز العالمی للدراسات الإسلامیة، قم.
  6. --------، (1428) محاضرات فی الإلهیات‏، تلخیص: على ربانى گلپایگانى‏، چاپ یازدهم، مؤسسه امام صادق (ع)، قم.
  7. سبزوارى، ملاهادی، (1383) اسرار الحکم، با مقدمه از استاد صدوقى و تصحیح از کریم فیضى، چاپ اول، مطبوعات دینى، قم.
  8. --------، (1372) شرح الأسماء الحسنى‏، تحقیق: نجفقلى حبیبى‏، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران‏، تهران.
  9. --------، (1360) التعلیقات على الشواهد الربوبیة، تصحیح و تعلیق از سید جلال الدین آشتیانى، چاپ دوم، المرکز الجامعى للنشر، مشهد.
  10. صدر الدین، محمد (ملاصدرا)، (1360) أسرار الآیات‏، انجمن حکمت و فلسفه، چاپ اول، تهران.
  11. --------، (1981) الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، دار احیاء التراث، چاپ سوم، بیروت.
  12. --------، (1420) مجموعه رسائل فلسفى صدر المتالهین‏، انتشارات حکمت‏، چاپ دوم، تهران.
  13. --------، (1422) شرح الهدایة الأثیریة‏، مؤسسة التاریخ العربی، چاپ اول، بیروت.
  14. صدر، سید محمد باقر، (1410) الاسس المنطقیة للاسـتقراء، المجمـع العلمـى للشـهید الصدر، چاپ اول، بی‌جا.
  15. طباطبایى، محمد حسین‏، (بی‌تا) نهایة الحکمه، موسسه النشر الاسلامی‏، چاپ دوازدهم، قم.
  16. --------‏، (1419) الرسائل‌التوحیدیة، چاپ اول،‌ موسسه النعمان‏، بیروت.
  17. طوسی، نصیرالدین، (1415) تجرید الاعتقاد، تحقیق: حسن حسن‌زاده آملی، چاپ اول، قم.
  18. --------، (1405) تلخیص المحصل‏، دار الاضواء، چاپ دوم، بیروت.
  19. مصباح یزدى، محمدتقى، (1378) آموزش فلسفه، انتشارات امیر کبیر، شرکت چاپ و نشر بین الملل، چاپ اول، تهران.