بازخوانی تحلیلی نگرش سیستمی به هستی و نقش آن در پاسخ به شبهات شرور با تکیه بر مبانی علامه طباطبایی(ره)

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان

1 مدرسه عالی نواب

2 استادیار گروه فلسفه دانشگاه فردوسی مشهد

3 هییت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اسلام تمدنی

چکیده

مسئلۀ شر چالش‌های بسیاری را برای احسن بودن نظام هستی، اثبات وجود خدا و تبیین برخی از صفات او به وجود آورده است. پاسخ‌های مختلفی از قبیل عدمی و نسبی بودن شرور، غالب بودن خیرات بر شرور ارائه شده که هر یک به نوبۀ خود توانایی توجیه وجود برخی از شرور را دارد. نگرش سیستمی به هستی نیز می‌تواند نقشی مکمل برای دیگر پاسخ‌های داده شده به مسئله ایفا کند. برخی از فلاسفه همچون ملاصدرا، محمدباقر میرداماد، محقق طوسی و غیره بر این باورند که با نگرش سیستمی یا کل‌نگر به عالم، دیگرهیچ پدیده‌ای شر به نظر نمی‌رسد، اما هیچ یک از آنها به تبیین این نگرش و چگونگی پاسخ‌گویی آن به مسئلۀ شرور نپرداخته‌اند. در این نوشتار کوشیده‌ایم با روش توصیفی_تحلیلی و بازخوانی نگرش سیستمی به هستی، نقش آن در پاسخ به شبهات شرور را با بیان چند نمونه با تکیه بر اساس مبانی علامه طباطبایی بررسی کنیم. در پایان این نتیجه بدست آمد که با توجه به تعریف سیستم و اثبات وجود عناصر مختلف آن در عالم هستی با روش عقلی و جمع‌آوری شواهد قرآنی و روایی، همۀ موجودات عالم با یکدیگر به‌صورت هماهنگ برای دستیابی به هدفی خاص در تعامل هستند، به‌گونه‌ای که نبود یکی از موجودات یا تغییر یکی از آنها به تغییر کل عالم منجر می‌شود. بدین ترتیب موجوداتی که به ظاهر شر به‌شمار می‌آیند، وقتی در سیستم قرار می‌گیرند دیگر شر نبوده و جایگاه خاص خود در نظام عالم را خواهند داشت. این ادعا با بیان چند نمونه بررسی شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analytical re-reading of the systemic approach to existence and its role in responding to evil doubts, relying on the principles of Allameh Tabataba'i (RA).

نویسندگان [English]

  • Mohammadreza Sharifi 1
  • Mohammad Ali Vatandoost 2
  • abdolhamid vaseti 3
1
2 Assistant Professor of Philosophy, Ferdowsi University of Mashhad
3 hjhj
قرآن کریم
1.‌ ابن بابویه، محمد بن على‌، التوحید( للصدوق)، محقق / مصحح: حسینى، هاشم‌، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم: 1398ق.
2. اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر، شرح الهدایة الاثیریة، شارح: صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، مصحح: فولاد کار، محمد مصطفی ،نشرمؤسسة التاریخ العربی، لبنان: ۱۴۲۲ ه.ق.
3‌.‌ حائری یزدی، مهدی، هرم هستی، نشرمؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران ،تهران: ۱۳۶۱.
4.‌ حمیدی زاده، محمدرضا، پویایی های سیستم، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران: 1379.
5. ربانی گلپایگانی، علی،  خداباوری و چالشهای شرور، فصلنامه علمی- پژوهشی کلام اسلامی، شماره 89، سال 1393، ص 55-27.
6.  شریف الرضى، محمد بن حسین‌، نهج نهج البلاغة، محقق / مصحح: صالح، صبحی‌، نشر هجرت‌، قم‌: 1414‌.
 7. صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم‌، الحکمه المتعالیه، تعلیقه طباطبایی محمد حسین، نشر مکتبة المصطفوی‌ قم‌: 1981.
8. . طباطبایى، محمدحسین‌، المیزان فی تفسیر القرآن‌، نشرمؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت‌: 1390.
9. ----------------،  نهایة الحکمة، نشرجامعه مدرسین حوزه  علمیه قم‌، قم‌: 1416 ه. ق‌
10. ----------------‌، نهایة الحکمة، تصحیح و تعلیقه فیاضی، غلامرضا، نشرموسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى( ره)، قم: 1386‌.
11. ---------------، اصول فلسفه و روش رئالیسم، اصول فلسفه و روش رئالیسم‌، نشرصدرا، تهران‌: 1364.
12. فرشاد، مهدی، تفکر سیستمی، انتشارات امیرکبیر، تهران: 1362.
13. کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق‌، الکافی( ط- الإسلامیة)، محقق / مصحح: غفارى على اکبر و آخوندى، محمد، نشر دار الکتب الإسلامیة، تهران‌: 1407 ق‌.
14. لغت نامه آکسفورد، 2004،  نشر جهان دانش، تهران: 1382.
15. میر داماد، محمد باقر بن محمد، القبسات، تالیف: محقق، مهدی نشردانشگاه تهران، تهران: ۱۳۷۴. 
16. واسطی،  نگرش سیستمی به دین ، انتشارات موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام مشهد: 1388.
17. -------------، راهنمای تحقیق، انتشارات دارالعلم، قم: 1382.