مبانی انسان‌شناختی «الهیات مقاومت» با تأکید بر اندیشه آیت‌‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

10.22034/ntt.2026.3810.1221

چکیده

یکی از مسائل که عطف عنایت دانشوران قرار گرفته، بازپژوهی ابعاد عنوان نوپدیدِ«الهیات مقاومت» می‌باشد؛ این اقدام نوپدید ملفّق از دو کلمه«الهیات» و«مقاومت» از تازه‌ترین دکترین در مجامع علمی قلمداد می‌شود. مقاومت در برابر هژمونی استکبار بین‌المللی ابداع امامَین انقلاب اسلامی است؛ ژرف‌نگری ابعاد آن و همچنان عبور از مرز عمل و رهیافت علمی در اقلیمِ نظر برای جبهه مقاومت در خاورمیانه، ضرورت پژوهش جامعه آکادمیک را اولویت می‌بخشد؛ یکی از حیاتی‌ترین ابعاد آن مبانی انسان‌شناختی الهیات مقاومت است، به‌طوری که جهان‌بینی و جهان‌آراییِ ژئوپلیتیکی و فرامنطقه‌ای محور مقاومت در خاورمیانه بر فراز آن مایه می‌گیرد. این جستار می‌کوشد مبانی انسان‌شناختی الهیات مقاومت را از دیدگاه جوادی آملی بر پایه مؤلفه‌های اشرفیت خلقت، خلافت، کرامت و امانت قوام بخشد و تطبیق آن‌ها نوآوری تحقیق است. از منظر ایشان، خلافت و کرامت عطیه تکوینی-تشریعی در طول هم ظهور می‌یابند؛ زمین میراث بندگان صالح است و برای برپایی آن، خلافت تشریعی لازم است تا کرامت تشریعی فعلیت یابد. دستاوردهای جستار: نخست، معناشناسی الهیات مقاومت؛ دوم، خلافت و کرامت سکوی پرش شاخصه‌ها و اشرفیت و امانت مقدمه‌اند؛ سوم، فعلیت خلافت و کرامت در رابطه افقی(خلق با خلق) نیازمند شناخت، عمل صالح و اختیار است؛ چهارم، خلقت و امانت مواهب تکوینی(غیراختیاری و اجباری-اختیاری) ناظر به رابطه عمودی(حق با خلق) است؛ پنجم، محور مقاومت برای دفاع از کرامت انسانی و موازنه قدرت بین‌الادیانی از خلافت تشریعی(رهبری) بهره می‌گیرد. بدین‌سان، محور مقاومت بر کرامت، خلافت و امانت ابتنا یافته و با اخلاص، مقاومت و شهادت اختیاری، برای نفی نظام سلطه و استقرار عدالت، مقاومت مضاعف می‌ورزد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Anthropological Foundations of the 'Theology of Resistance' with an Emphasis on the Thought of Ayatollah Javadi Amoli

نویسنده [English]

  • Alireza Rezwani
PhD Candidate in Islamic Philosophy and Theology Department, , Humanities Faculty, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

A key scholarly concern is the reexamination of the emergent "Theology of Resistance." This neologism, combining "theology" and "resistance," is a novel doctrine. Resistance to international hegemonic arrogance, pioneered by the Islamic Revolution's Imams, necessitates academic inquiry into its dimensions-transcending praxis to theory-especially for the Middle East's Axis of Resistance. Its anthropological foundations are vital, underpinning the Axis's geopolitical and trans-regional worldview. This essay systematizes these foundations from Javadi Amoli's perspective via nobility of creation (ashrafiyyat), vicegerency (khilafah), dignity (karamah), and trusteeship (amanah), applying them as its core innovation. He posits that vicegerency and dignity are ontologico-legislative gifts; the earth is the inheritance of the righteous, requiring legislative vicegerency for legislative dignity to actualize. Findings: 1) The semantics of the Theology of Resistance. 2) Vicegerency and dignity are core springboards, while nobility and trusteeship are prerequisites. 3) Horizontal actualization (creature-creature) demands knowledge, righteous action, and free will. 4) Creation and trusteeship are ontological endowments (non-voluntary/compulsory-voluntary) for the vertical (Divine-creature) relationship. 5) The Axis employs legislative vicegerency (leadership) to defend human dignity and balance power among faiths. Thus, the Axis relies on dignity, vicegerency, and trusteeship, and through sincerity, resistance, and voluntary martyrdom, intensifies its struggle to negate hegemony and establish justice.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Theology of Resistance
  • Axis of Resistance
  • Anthropology
  • Dignity (Karāmah)
  • Vicegerency (Khilāfah)
  • Javadi Amoli

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 14 شهریور 1405
  • تاریخ دریافت: 22 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری: 26 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 09 شهریور 1405