Indicators of the Conceptualization of Tawhīd (Monotheism) in the Thought of Āqā ʿAlī Mudarris

Document Type : Original Article

Author

Associate Professor, Department of Philosophy and Islamic Theology, Faculty of Theology, Hakim Sabzevari University

Abstract

The technical mastery of the sage Āqā ʿAlī Mudarris in the articulation of Tawḥīd is evident in two seminal works in the history of Islamic philosophy, namely Badāyiʿ al-Ḥikam and Risāla fī al-Tawḥīd. From his perspective, the elucidation of theoretical and practical Tawḥīd constitutes one of the most formidable theological issues. Consequently, he endeavors to ground monotheistic belief upon a foundational epistemology, providing a rigorously argued and robust formulation in expressing the principles culminating in Tawḥīd and offering a reasoned explication of its hierarchical degrees. The articulation of ontological principles and the traversing of the degrees of unity—from general unity (waḥdat ʿāmmiyya) to specific unity (waḥdat khāṣṣiyya), and ultimately to the most specific unity (waḥdat akhaṣṣiyya)—signify the structured progression that he considers imperative for the intellectual journey toward the personal unity of existence (tawḥīd-i shakhṣī-yi wujūd). Furthermore, his methodical writing illustrates the continuity of the philosophical discourse and the dynamism of rational inquiry during that era. A thematic and substantive analysis of these two treatises, alongside an observation of the sage’s robust positions on the issue of Tawḥīd, reveals the precision and rigor of transcendent intellection concerning the most pivotal tenet of faith. Consequently, this yields the theoretical dividends of monotheism in the accurate explication of scriptural texts.

Keywords

References

  1. - قرآن کریم.

    1. ابن سینا، حسین، (1403ق)، الاشارات و التنبیهات، تهران: دفتر نشر کتاب.
    2. ارشادی‌نیا، محمدرضا، (1397)، «بازخوانی ناسازگاری کاربست وجود رابط با خوانش توحیدی از هستی در دیدگاه آقاعلی مدرس»، الهیات تطبیقی، ش19، ص147 تا 160.
    3. ارشادی‌نیا، محمدرضا، (1399الف)، «نقش آموزه وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت در تبیین توحید شخصی وجود»، پژوهشنامه فلسفه دین، ش1، ص197 تا 216.
    4. ارشادی‌نیا، محمدرضا، (1399ب)، «مرزبندی توحیدانگاری با تثنیه‌انگاری در دیدگاه آقاعلی مدرس»، فلسفه و کلام اسلامی، ش1، ص34 تا 48.
    5. ارشادی‌نیا، محمدرضا، (1400)، «کاربست آموزه صرافت وجود در اثبات و تبیین وحدت وجود در دیدگاه آقاعلی مدرس»، تأملات فلسفی، ش26، ص105 تا 130.
    6. ارشادی‌نیا، محمدرضا، (1401)، «تشکیک‌پذیری انگاره تشکیک وجود در دیدگاه آقاعلی مدرس»، حکمت صدرایی، ش2، ص71 تا 84.
    7. ارشد ریاحی، علی و دیگران، (1397)، «نظریه وحدت شخصی وجود در اندیشه ابوالحسن طباطبایی جلوه و آقاعلی مدرس طهرانی»، فلسفه و کلام اسلامی، ش2، ص223 تا 244.
    8. امام سجاد (علیه‌السلام)، (1376)، الصحیفة السجادیة، قم: الهادی.
    9. خمینی، روح‌الله، (1359)، شرح دعای سحر، تهران: نهضت زنان مسلمان.
    10. اهل‌سرمدی، نفیسه و دیگران، (1392)، «مقایسه دیدگاه حکیم مدرس زنوزی و بانو امین در توحید ذات»، الهیات تطبیقی، ش10، ص119 تا 130.
    11. ایجی، عبدالرحمن، (1419ق)، شرح المواقف، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    12. تفتازانی، سعدالدین، (1370)، شرح المقاصد، قم: شریف الرضی.
    13. سبزواری، ملاهادی، (1422ق)، شرح المنظومة، تهران: نشر ناب.
    14. الصدوق، محمد، (بی‌تا)، التوحید، قم: نشر اسلامی.
    15. طبرسی، حسن، (1370)، مکارم الاخلاق، قم: الشریف الرضی.
    16. طوسی، نصیرالدین محمد، (1403ق)، شرح الاشارات و التنبیهات، تهران: دفتر نشر کتاب.
    17. طوسی، محمد، (1411ق)، المصباح المتهجد و سلاح المتعبد، بیروت: مؤسسه فقه شیعه.
    18. مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحارالانوار، بیروت: داراحیاء التراث.
    19. مدرس طهرانی، آقاعلی، (1378)، مجموعه مصنفات، تهران: اطلاعات.
    20. مدرس طهرانی، آقاعلی، (1380)، بدایع الحکم، تبریز: دانشگاه تبریز.
    21. نبویان، سیدمحمدمهدی، (1394)، «تشکیک خاص وجود»، آیین حکمت، ش25، ص139 تا 172.

     

New Theological Teachings
Volume 5, Issue 1 - Serial Number 7
serial No.7; Spring and Summer 1404
September 2025
Pages 13-32

Files

History

  • Receive Date: 04 June 2025
  • Revise Date: 01 August 2025
  • Accept Date: 08 January 2026

Share

How to cite

Statistics