A Critical re-reading of the Rational Arguments for "Intellectual Goodness and Ugliness" (Ḥusn wa Qubḥ ʿAqlī)

Document Type : Original Article

Author

Faculty Member, Department of Islamic Studies, Islamic Azad University of Marand.

Abstract

The main topic of this article is to examine the reasons for intellectual goodness and ugliness as one of the principles accepted by the followers of the Imamiyya (Twelver Shiʿi). The primary part of the paper analyzes the reasons that have been presented thus far through rational means to prove intellectual goodness and ugliness. In this regard, the rational arguments for intellectual goodness and ugliness, as they appear in theological texts (kutub-i kalāmī), are first mentioned, and then rewritten and reviewed logically for further scrutiny.
The result of examining rational reasons is that they are incomplete in proving rational goodness and ugliness. Of course, it should be noted that the inadequacy of these arguments in proving rational goodness and ugliness is not a reason to reject rational goodness and ugliness; rather, it is an opportunity to examine this issue and its arguments more closely. Due to the importance of the subject, the author tries to clarify the weaknesses of the arguments in order to help researchers who are trying to strengthen these arguments

Keywords


  1. فهرست منابع

    1. ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله، (1376)، الهیات شفا، حسن‌زاده‌آملی، قم: بوستان کتاب.
    2. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1391)، برهان شفا، ترجمه و تفسیر مهدی قوام صفری، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    3. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۷۵)، الاشارات والتنبیهات، قم: البلاغه.
    4. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۳)، دانش‌نامه علائی منطق، تصحیح سید محمد مشکوة، چاپ دوم، تهران: دهخدا.
    5. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۴۰۴ق)، الشفا: المنطق، تحقیق سعید زاید، قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی.
    6. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۹۸۰م)، عیون الحکمة، تحقیق عبدالرحمن بدوی، چاپ دوم، بیروت: دارالقلم.
    7. استرآبادی، محمدجعفر، (۱۳۸۲)، البراهین القاطعة فی شرح تجرید العقائد الساطعة، قم: مکتـب الاعلام الاسلامی.
    8. ارسطو، (1387)، تحلیلات ثانویه، مترجم: علیرضا فرح‌بخش، تهران: انتشارات رهنما.
    9. ابن‌عاشور، محمدبن طاهر، (1420ق)، التحریر والتنویر، بیروت: موسسه التاریخ.
    10. علامه حلی، (1407ق)، نهج الحق و کشف الصدق، تحقیق سید رضا صدر، قم: دارالهجره.
    11. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ،(1427ق)، کشف المراد، حسن‌زاده آملی، قم: نشر اسلامی.
    12. علامه طباطبایی، (1387)، برهان (رساله البرهان)، ترجمه و تحقیق مهدی قوام صفری، قم: بوستان کتاب.
    13. فریز کارستن، (1998م)، تاریخ فیلسوفان باستان، لندن و نیویورک: انتشارات راتلج.
    14. مظفر، محمدرضا، (1386)، اصول فقه، چاپ دوم، قم: منشورات عزیزی.
    15. موسی حسین یوسف، (1348ق)، الافصاح فی فقه اللغه، قم: مرکز نشر تابع.
    16. آمدی سیف‌الدین، (۱۴۲۳ق)، ابکار الافکار فی اصول الدین، تحقیق احمد محمدمهدی، قاهره: دارالکتب.
    17. ابن‌بابویه، ابوجعفر محمد، (شیخ صدوق)، (۱۳۹۸ق)، التوحید، قم: جامعه مدرسین.
    18. اصفهانی، محمدحسین (۱۳۷۴)، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، تحقیق رمضان قلی‌زاده‌مازندرانی، قم: سیدالشهداء7.
    19. اصفهانی، محمدحسین و صادق لاریجانی، «حُسن و قبح عقلی قاعدۀ ملازمه»، نقدونظر، ش13و14، زمستان و بهار ۱۳۷۶ و ۱۳۷۷، 37ص، از 129 تا 165.
    20. بحرانی، کمال‌الدین میثم، (۱۴۰۶ق)، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق سید احمد حسینی، چاپ دوم، قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی.
    21. بهبهانی، محمدباقر بن محمد (وحید بهبهانی)، (بی‌تا)، الفوائد الحائریة، بی‌جا: مجمع الفکـرالاسلامی.
    22. تفتازانی، سعدالدین، (۱۴۰۹ق)، شرح المقاصد، تحقیق و تعلیق عبدالرحمن عمیره، قم: الشریف الرضی.
    23. جوادی‌آملی، عبدالله، (۱۳۸۹)، انتظار بشر از دین، تحقیق محمدرضا مصطفی‌پور، چاپ ششم، قم: اسراء.
    24. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۴)، تفسیر موضوعی قرآن فطرت در قرآن، تحقیق محمدرضا مصطفی‌پور، چاپ سوم، قم: اسراء.
    25. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۶)، سرچشمه اندیشه، تحقیق عباس رحیمیان، چاپ پنجم، قم: اسراء.
    26. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۷۷) فلسفه حقوق بشر، چاپ دوم، قم: اسراء.
    27. جوینی، عبدالملک (۱۴۱۶ق)، الارشاد الی قواطع الادلة فی اول الاعتقاد، تحقیق زکریا عمیرات، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    28. حائری‌یزدی، مهدی، (۱۳۸۴)، کاوش‌های عقل عملی، چاپ دوم، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
    29. حلی، جمال‌الدین حسن‌بن یوسف، (علامه حلی)، (۱۳۶۳)، انوار الملکوت فی شرح الیاقوت، تحقیق محمد نجمی‌زنجانی، چاپ دوم، قم: الشریف الرضی.
    30. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۴۱۳ق)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح و تحقیق حسن حسن‌زاده أملی، چاپ چهارم، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
    31. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۲)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تعلیقه جعفر سبحانی، چاپ دوم، قم: مؤسسه امام صادق7.
    32. خراسانی، محمدکاظم، (۱۴۰۷ق)، فوائد الاصول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    33. خندان علی‌اصغر، (۱۳۸۶)، مغالطات، چاپ سوم، قم: بوستان کتاب.
    34. رازی، فخرالدین، (۱۳۴۱)، البراهین در علم کلام، تصحیح سید محمدباقر سبزواری، تهران: دانشگاه تهران.
    35. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، (۱۴۱۱ق)، المحصل، تحقیق اتای، عمان: دار الرازی.
    36. ربانی‌گلپایگانی، علی، (۱۳۸۲)، ایضاح المراد فی شرح کشف المراد، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
    37. ساوی، عمر بن سهلان، (۱۳۸۳)، البصائر النصیریة فی: المنطق، تحقیق حسن مراغی، تهران: شمس تبریزی.
    38. سبحانی، جعفر، (۱۴۱۱ق)، الالهیات، چاپ دوم، قم: المرکز العالمی الدراسات الاسلامیة.
    39. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۲)، حُسن و قبح عقلی یا پایه‌های اخلاق جاودان، نگارش علی ربانی‌گلپایگانی، قم: مؤسسه امام صادق7.
    40. سبزواری، ملاهادی، (۱۳۷۲)، شرح الاسماء الحسنی، تحقیق نجفقلی حبیبی، تهران: دانشگاه تهران.
    41. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۲۲۲ق)، شرح المنظومه، تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زاده‌آملی، تهران: ناب.
    42. سند، محمد، (۱۳۸۰)، گزاره‌های اخلاقی از سقراط تا علامه طباطبائی، نگارش مصطفی اسکندری، تهران: مهراندیش.
    43. سید مرتضی، علی‌بن حسین (علم‌الهدی)، (۱۴۱۱ق)، الذخیرة فی علم الکلام، تحقیق سید احمد حسینی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
    44. سیوری‌حلی، جمال‌الدین مقداد (فاضل مقداد)، (۱۲۰۵ق)، ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین، تحقیق سید مهدی رجائی، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی‌نجفی.
    45. شبر، سید عبدالله، (۱۴۲۴ق)، حق الیقین فی معرفة أصول الدین، چاپ دوم، قم انوار الهدی.
    46. شریفی، احمدحسین، (۱۳۸۸)، خوب چیست؟ بد کدام است؟ قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌ره.
    47. شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، (۱۴۲۵ق)، نهایة الاقدام فی علم الکلام، تصحیح احمد فرید مزیدی، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    48. صدر، سید محمدباقر، (۱۴۱۷ق الف)، بحوث فی علم الاصول، تقریر حسن عبدالساتر، بیروت: الدار الاسلامیة.
    49. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۴۱۷ق ب)، بحوث فی علم الاصول، تقریر سید محمود هاشمی‌شاهرودی، چاپ سوم، قم: مؤسسة دایرة المعارف فقه اسلامی.
    50. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۴۱۵ق)، جواهر الاصول، تقریر محمدابراهیم انصاری‌اراکی، بیروت: دار التعارف.
    51. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۴۰۸ق)، مباحث الاصول، تقریر سید کاظم حسینی‌حائری، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    52. طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن (شیخ طوسی)، (۱۲۰۶ق)، الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد، چاپ دوم، بیروت: دارالاضواء.
    53. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۶۱)، اساس الاقتباس، تصحیح مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.
    54. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۴۰۷ق)، تجرید الاعتقاد، تحقیق حسینی‌جلالی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    55. عبیدلی، سید عمیدالدین، (۱۳۸۱)، اشراق اللاهوت فی نقد شرح الیاقوت، تحقیق علی‌اکبر ضیایی، تهران: میراث مکتوب
    56. فارابی، ابونصر، (۱۲۰۸ق)، المنطقیات، تحقیق محمدتقی دانش‌پژوه، قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی.
    57. فرانکنا، ویلیام کی، (۱۳۸۳)، فلسفه اخلاق، ترجمه هادی صادقی، چاپ دوم، قم: کتاب طه،.
    58. فیاض‌لاهیجی، ملاعبدالرزاق، (۱۳۶۴)، سرمایه ایمان، تحقیق محمدصادق لاریجانی، چاپ دوم، تهران: الزهراء.
    59. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۳)، گوهر مراد، تهران: سایه.
    60. قوشجی، علی‌بن محمد، (بی‌تا)، شرح تجرید الاعتقاد، قم: منشورات رضی و بیدار؛ (۱۲۰۵ق)، تعلیقة علی نهایة الحکمة، قم: در راه حق.
    61. مصباح‌یزدی، محمدتقی، (۱۳۸۴)، اخلاق در قرآن، تحقیق محمدحسین اسکندری، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌ره.
    62. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۷۳)، دروس فلسفه اخلاق، چاپ سوم، تهران: اطلاعات.
    63. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۱)، فلسفۀ اخلاق، تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
    64. مطهری، مرتضی، (۱۳۸۸)، مجموعه آثار، تهران: صدرا.
    65. مظفر، محمدرضا، (۱۳۶۸)، اصول الفقه، چاپ سوم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    66. معلمی، حسن و مجید ابوالقاسم‌زاده، (۱۳۹۳)، «بداهت قضایای اخلاقی در اندیشۀ اسلامی»، آیین حکمت، تابستان، شماره ۲۰.
    67. مفید، ابوعبدالله محمدبن محمد، (شیخ مفید)، (۱۴۱۳ق)، تصحیح اعتقادات الامامیة، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.