مدرسه علمیه عالی نواب آموزه های نوین کلامی 2676-4466 5 1 2025 08 23 An Epistemological and Ontological Analytical Evaluation of the Hypothesis of Chance in Metaphysical Outcomes ارزیابی تحلیلی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی فرضیه تصادف در برون‌دادهای متافیزیکی 838 10.22034/ntt.2025.838 FA حامد سجادی طلبه سطح چهار رشته تخصصی کلام جدید مدرسه علمیه عالی نواب محمدعلی وطن دوست استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد محمد تشکری آّبقد طلبه سطح چهار رشته تخصصی کلام جدید مدرسه علمیه نواب محسن عرب برزو طلبه سطح چهار رشته تخصصی کلام جدید مدرسه علمیه نواب Journal Article 2025 07 31 One of the fundamental concepts in the discourse of modern atheism is the hypothesis of chance regarding the genesis of the cosmos. This hypothesis has engendered diverse theoretical perspectives within the domains of physics and biology. Among the most significant formulations of this hypothesis are Darwin’s “evolution of species,” the Mendelian “principle of inheritance,” Dawkins’s “genetic mutation,” and Heisenberg’s “uncertainty principle.” In its biological formulation, chance is construed as the negation of the final cause, whereas in its physical articulation, it is interpreted as the negation of the efficient cause of the universe. Given that this theory has posed significant epistemological and ontological challenges, the present study endeavors to analyze and evaluate it by employing a critical-analytical methodology and drawing upon library resources. In the epistemological dimension, the challenges pertaining to cognition, epistemic justification, and the possibility of logically explaining chance events are examined. Furthermore, from an ontological perspective, the role of chance in the explanation of existence, the constitution of the cosmic order, and its correlation with causality is elucidated. Research findings demonstrate that the chance hypothesis, from both epistemological and ontological standpoints, lacks the requisite validity to either prove or disprove the efficient and final causes. Furthermore, it encounters numerous challenges in elucidating the principle of causality. یکی از مفاهیم اساسی در مباحث الحاد مدرن، فرضیه تصادف در نحوه پیدایش جهان است. این فرضیه در دو حوزه فیزیک و زیست‌شناسی محل ارائه دیدگاه‌های متنوع بوده است. از مهم‌ترین تقریرهای این فرضیه می‌توان به «تکامل انواع» داروین، «اصل وراثت» مندلی، «جهش ژنی» داوکینز و «اصل عدم قطعیت» هایزنبرگ اشاره کرد. در تقریر زیست‌شناسی، تصادف به معنای نفی علت غایی و در تقریر فیزیکی آن، به معنای نفی علت فاعلی جهان تعبیر می‌شود. ازآنجایی‌که این نظریه چالش‌های مهمی در حوزه معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی ایجاد کرده است، در پژوهش حاضر سعی بر آن است تا با روش انتقادی - تحلیلی و مبتنی بر ابزار کتابخانه‌ای، تحلیل و ارزیابی شود. در بُعد معرفت‌شناختی، چالش‌های مربوط به شناخت، توجیه و امکان تبیین منطقی رویدادهای تصادفی بررسی می‌شود. همچنین از منظر هستی‌شناختی نقش تصادف در تبیین وجود، قوام‌بخشیدن به نظم جهان و ارتباط آن با علیت تبیین می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد فرضیه تصادف از حیث معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی فاقد صلاحیت لازم در اثبات یا عدم اثبات علت فاعلی و غائی بوده، در تبیین اصل علیت نیز با چالش‌های بسیاری روبرو است.